Historie van Galecop

Archeologie van Galecop

Sinds 1992 is de werkgroep Archeologie bezig met het verrichten van inventarisaties, waarnemingen en kleinschalige opgravingen in het gebied Galecop. Dit gebied, gelegen in het noorden van de gemeente Nieuwegein zou ingericht worden voor woningbouw. Naast sporen uit de late ijzertijd en de Romeinse tijd heeft het onderzoek zich vooral gericht op de ontginningsgeschiedenis van dit gebied. Bij het verrichten van waarnemingen tijdens bouwactiviteiten zijn een aantal vindplaatsen uit de 11e tot de 13e eeuw gelokaliseerd.

Het gebied Galecop bestaat in hoofdzaak uit komgronden alleen in het uiterste zuiden bevinden zich de uitlopers van stroomruggen van het Jutphaser- en Linschoterstelsel. Op deze oost-west lopende stroomruggen zijn resten van bewoning uit de late-ijzertijd en Romeinse-tijd aangetroffen. Deze waarnemingen sluiten aan op de gegevens die verkregen zijn uit het onderzoek, dat verricht is in het ten oosten van de Galecop gelegen gebied Blokhoeve en het ten z-w gelegen gebied Batau-Noord.

Het lijkt er op dat de bewoning in de late-ijzertijd en Romeinsetijd was geconcentreerd op de rand van de hoger gelegen stroomruggen. De bewoning bestond uit verspreide bebouwing met een onderlinge afstand tussen 500 en 700m.

Na de 3e eeuw lijkt de bewoning abrupt op te houden, waarna in de 11e en 12e eeuw het gebied wordt ontgonnen. De bewoning concentreert zich dan langs de noord-zuid lopende Galecopperdijk. De Galecopperdijk vormde de ontginningsbasis in het gebied, waarlangs de voor dit gebied karakterestieke lintbebouwing, in de ontginningsfase al gestalte heeft gehad.

In het onder gaande volgt een verslag van de archeologische activiteiten in de periode 1992-1996.

Galecopperdijk 5  

In oktober 1994 werden er bij het bouwrijp maken van een perceel nabij Galecopperdijk 5 resten van zwaar muurwerk aangetroffen. Dit vormde voor de werkgroep archeologie Nieuwegein de aanleiding om in overleg met de ROB een onderzoek naar deze resten te doen. De resten werden aangetroffen op een op vierkant terrein op het einde van een gestrekt perceel. Het ging hierbij om de resten van een rechthoekig gebouw met een oppervlakte van 9.50 bij 11.00 meter. Dit gebouw was uitgevoerd in moppen van het formaat 28.5 x 12.8x 5.6. De muurdiktes waren op het niveau van het fundament, 1.50 meter, het opgaande werk zal een dikte van rond 0.72 meter hebben gehad.

Het lijkt hier te gaan om een versterkt huis of woontoren. Mogelijk gaat het hier om het huis Galesloot. In de lijst van ridderhofsteden uit de17e eeuw wordt dit huis genoemd met de vermelding 1380. Op kaarten uit het begin van de 17e eeuw komt het gebouw echter al niet meer voor.

Het vondstmateriaal wijst uit dat het gebouw heeft gefunctioneerd van de 14e tot het begin van de 16e eeuw. Naast het nodige aardewerk werden er ook een aantal opmerkelijke vondsten gedaan uit de 15e en 16e eeuw zoals een messing kraan, een ring en een fragment van een messing fluitje. Naast de resten van dit uitzonderlijke gebouw werden er ook resten van een stenen boerderij uit de 16e eeuw waargenomen. Deze boerderij werd gescheiden van het gebouwtje door een sloot. Dit deel van het terrein was nog deels bebouwd en kon niet verder onderzocht worden. Op oud kaartmateriaal werd deze boerderij aangeduid met de naam: 'De Kickvors'

Galecopperdijk 7

Tussen 1994 en 1996 is door de Werkgroep Archeologie Nieuwegein een archeologisch en bouwhistorisch onderzoek verricht naar de op dit perceel gelegen omgrachte boerderij. De uit 1786 daterende boerderij zou gesloopt worden en het terrein zou ingericht worden voor woningbouw.

In tegenstelling tot de rest van de bebouwing in Galecop, die bestond uit lintbebouwing lag deze boerderij vrij in het land en was omgracht. Het onderzoek geeft een beeld van de bewoning van de 13e tot de 18e eeuw. Opgravingen hebben uitgewezen dat een deel van de omgrachting uit de 13e eeuw dateert, dat wordt o.a. ondersteund door kogelpot aardewerk en proto steengoed. Naast de omgrachting werden er geen bewonings sporen uit de 13e eeuw aangetroffen.

Het oudste gebouw resten dateert uit de 15e eeuw. Het gaat hierbij om een stenenkamer met een oppervlakte van 4.50 bij 5.50 meter. Dit gebouwtje had een aparte toegang en bestond uit kamer met een onderbouw met tongewelf en een zolder. De eigenlijke kamer was voorzien van een plavuizen vloer en een haard. In deze ruimte, als ook bij het fundament werd 15e eeuws materiaal aangetroffen o.a. een pelgrimsinsigne van Sint Cunera uit Rhenen.

In de 16e eeuw is het gebouw 0.50 meter verhoogd en voorzien van een nieuw balken plafond Dendrochronologisch onderzoek heeft uitgewezen dat dit rond 1540 is gebeurd. Hoewel er geen sporen teruggevonden zijn zal het gebouwtje aanvankelijk tegen een houten boerderij hebben gestaan. In de 16e of 17e eeuw is de boerderij in steenbouw uitgevoerd. Uit deze periode zijn fragmentarisch muurresten aangetroffen. De stenenkamer heeft zeker tot in de 17e eeuw een belangrijke rol gespeeld. Uit de 17e eeuw werd een beschildering aangetroffen, deze zat ter hoogte van de plint en heeft de ruimte rondom versierd.

Rond 1750 brand de boerderij af, bij de herbouw in 1786 worden oudere elementen gebruikt. Zo wordt deze stenenkamer geïntegreerd in de krukhuisboerderij die dan wordt gebouwd en krijgt de functie van opkamer. Naast bovengenoemde verschijnselen zijn er op het terrein een drietal afvalkuilen aangetroffen uit het eind van de 17e, 18e en 19e eeuw. Deze kuilen geven een gevarieerd beeld van de levensstandaard in de verschillende periodes.

De rijkste vondsten dateren uit de 17e eeuw. Uit deze periode is relatief veel steengoed uit Raeren en Siegburg gevonden. Top stuk uit deze periode vormt een tinnen beker. Deze beker is waarschijnlijk in Utrecht gefabriceerd en is gedecoreerd met diermotieven. Tot nu toe zijn vergelijkbare exemplaren niet bekend.

Over de eerste resultaten van de werkzaamheden van de Werk groep Archeologie in de Galecop is momenteel een expositie in het Historisch Museum de Warsenhoeck. Het ligt in de bedoeling om deze expositie regelmatig te actualiseren met nieuwe resultaten. Het historisch museum is gelegen aan Geinoord 12 in park Oudegein, op het terrein van de kinderboerderij de IJsselstee. Het museum geeft door middel van exposities en videopresentatie`s een beeld van de historie van Nieuwegein. Tevens zijn er wisselexpositie`s van heden daagse kunst.